De engel en het individuatieproces van de ziel: Deel 1

Ik ben begonnen met het schrijven van mijn scriptie voor de Academy of Depth Psychology en heb niet veel ruimte meer voor ander schrijfwerk. Daarom dacht ik eraan om de hoofdstukken over de concepten onbewerkt en zonder redactie op mijn blog te delen, zodat iedereen die dat leuk vindt het creatieve proces kan volgen.

In mijn scriptie zullen de volgende vragen een centrale rol spelen:

Centrale onderzoeksvraag

Wat is de rol van de engel in het individuatieproces van de ziel?

Deelvragen

• Hoe wordt het individuatieproces van de ziel door verschillende denkers beschreven als een universeel en tijdloos principe?

• Hoe is de engel door de eeuwen heen beschreven door verschillende mystici, filosofen en dieptepsychologen?

• Welke rol spelen andere archetypische krachten in het individuatieproces van de mens?

• Hoe begeleidt de engel de mens terug naar zijn oorsprong, het tijdloze Zelf?

Dit eerste deel zal de aanleiding en inleiding van mijn scriptie bevatten.

Ik hoop dat je net zo van deze reis geniet als ik!

1.    Aanleiding

“If you bring forth what is within you, what you bring forth will save you. If you do not bring forth what is within you, what you do not bring forth will destroy you". - Evangelie van Thomas, 70

Ieder verhaal heeft een aanleiding. En die aanleiding is vaak een ervaring. De aanleiding voor deze scriptie is dan ook mijn persoonlijke innerlijke reis. Mijn fascinatie om engelen te begrijpen komt voort uit mijn ervaringen van deze ongrijpbare wezens. Maar die fascinatie is eigenlijk al geboren vóór mijn geboorte. Ik kan me herinneren hoe ik met engelen sprak voor mijn incarnatie. Door dit te herinneren werd me duidelijk wat ik hier te doen heb. Dat laat zich in één zin samenvatten: Herinner de Goden.

Misschien dat ik daarom op de middelbare school mijn profielwerkstuk schreef over de Griekse Goden, waarbij het belangrijk is om te zeggen dat ik geen onderscheid maak tussen goden of engelen. De woorden en vormen die we eraan geven bevatten niet de essentie van deze wezens die voorbij vorm en tijd zijn. Wat belangrijker is zijn de kwalitatieve krachten die ze bevatten en uitstralen. En de realisatie dat de mens als micro-kosmos van de macro-kosmos al deze krachten in zich huist.

Mijn eerste ervaring van een engel kwam na een bijna decennium-lange periode van extreme vermoeidheidsklachten, angstgevoelens en depressieve gevoelens. Ik wilde graag mijn vader opvolgen als directeur van het bouwbedrijf, maar iets groters en sterkers in mij wilde dat ik naar binnen keerde. Dat ik tijd alleen doorbracht.

Tijdens een vakantie in Italië lag ik naast mijn vrouw in bed, toen er een engel in de ruimte verscheen. Het sprak tot me en vertelde dat de geestelijke wereld vanaf dat moment geopend was. De eerste drie maanden na deze ontmoeting leefde ik in een soort tussen-staat. Aanwezig in lineaire tijd, maar als ik mijn ogen dichtdeed werd ik mijn engel en leefde ik in zijn dimensie. Deze dimensie is intens licht. Ik ervaarde wezens die geen fysiek lichaam hebben, maar in mijn ervaring werkelijk bestonden. Reizen gebeurde in geen-moment door de tijdloosheid en alles wat de ziel verlangde werd direct manifest. 

In de maanden die volgden werd me in een serie visioenen de engelenladder getoond. Van de persoonlijke beschermengel tot de Seraphim, die ik soms met fluwelen stemmen “The Lord is Holy, Holy is the Lord” hoorde zingen. Aan het einde van de ladder bevond zich het Ene. Het Ene dat zichzelf door al deze unieke vormen van zichzelf ervaart, maar tegelijkertijd voorbij al deze wezens is.

In de zoektocht naar het begrijpen van mijn ervaringen kwam ik onder andere bij Carl Jung uit, die in zijn rode boek schrijft over zijn ontmoetingen met de engel Philemon. Maar ook Rudolf Steiner heeft me veel inzichten geschonken als het gaat om engelen en de rol van de mensheid in het grotere geheel.

Deze persoonlijke ervaringen zijn de directe aanleiding voor het schrijven van deze scriptie, waarbij deze scriptie een poging is om de rol van de engelen in het individuele en collectieve menselijke ontwikkelingsproces te belichten. Tegelijkertijd helpt het mij om mijn ervaringen te integreren. Enerzijds door ze te leren begrijpen en anderzijds door ze te delen en in een wijder perspectief te plaatsen.

Tegelijkertijd ben ik me er terdege van bewust dat persoonlijke ervaringen geen empirisch verifieerbare feiten zijn. Ik beschouw ze dan ook als fenomenologische verschijningen die binnen een diepte-psychologisch kader geïnterpreteerd kunnen worden. Of innerlijke ervaringen waar of niet waar zijn is niet wat deze scriptie poogt te bewijzen. Het wijst eerder naar de feitelijkheid van de radicale transformatie-potentie die deze ervaringen in zich dragen.

2.    Inleiding

" In contrast to earlier eras, in our time, theories and sciences are consciously trying to rob us of our divinity and our experience of the divine"- - Rudolf Steiner -

“De beperking tot de materiële wereld werkelijkheid snijdt uit het geheel der wereld een weliswaar onmetelijk groot, evenwel toch maar een gedeelte uit en roept daardoor een duister gebied op, dat men onwerkelijk of bovenwerkelijk zou moeten noemen”- - Carl Gustav Jung -

Door de hele menselijke geschiedenis heen duikt een merkwaardig fenomeen op: het beeld van een onzichtbare begeleider die de mens op zijn levenspad begeleidt, beschermt en richting geeft. Van de Daimónion van Socrates in de vijfde eeuw voor Christus, tot de engel Philemon die Carl Jung begeleidde bij het schrijven van zijn Rode Boek, steeds opnieuw verschijnt deze figuur aan de grens van het kenbare. Niet als fantasie, maar als een levende ervaring die zich aan de mens opdringt. 

Neem het verhaal van een vriend van mij. Hij was aan het zwemmen in een kanaal, terwijl een vriend op de kant stond te wachten. In de flow van de activiteit vergat hij voor zich uit te kijken, onbewust van het enorme schip dat recht op hem af voer. In dat moment hoorde hij een stem die riep: "Ga naar links!" Hij keek op, zag het schip, en kon het net op tijd ontwijken. Eenmaal aan wal bedankte hij zijn vriend voor de waarschuwing, waarop die antwoordde: "Huh? Ik heb je niet geroepen."

Dit soort ervaringen laten zich moeilijk vangen binnen het dominante rationeel-wetenschappelijke wereldbeeld. En toch zijn ze te universeel en te sterk aanwezig om te negeren. Vrijwel iedere spirituele traditie kent een variant van deze innerlijke gids: de beschermengel in de Abrahamitische religies, de fravashi in het Zoroastrisme, de genius in de Romeinse oudheid en de daimon in de Griekse oudheid. Wat de namen en culturele invullingen ook mogen zijn, de kern van de ervaring lijkt opmerkelijk constant te blijven. Ze wijzen op het bestaan van een autonome, richtinggevende kracht in de psyche, een kracht die zich vooral in grenssituaties lijkt te manifesteren en ons zowel begeleidt als behoedt.

Tegelijkertijd staat de manier waarop de mens deze ervaring interpreteert allesbehalve vast. Zoals Jung met zijn begrip van de Zeitgeist beschrijft, en Rudolf Steiner met zijn evolutionaire visie op het menselijke bewustzijn, ontwikkelen zowel de menselijke psyche als lichaam zich continu. Wat in vroegere eeuwen werd beleefd als een ontmoeting met een externe goddelijke kracht, zou in de moderne tijd kunnen worden verstaan als een manifestatie van iets wat in de diepste lagen van de psyche zelf aanwezig is. Welke interpretatie er ook aan gegeven wordt, feit blijft dat er met dit fenomeen een universele en tijdloze mythe in de mens zichtbaar is. Archetypisch psycholoog James Hillman vertelt:

“It is a worldwide myth in which each person comes into the world with something to do and to be. The myth says we enter the world with a calling. Plato, in his Myth of Er, called this our paradeigma, meaning a basic form that encompasses our entire destinies. This accompanying image shadowing our lives is our bearer of fate and fortune.”

- James Hillman 11 –

Deze scriptie bevindt zich op het snijvlak tussen mystieke traditie, filosofische reflectie en dieptepsychologie. De engel wordt dus niet enkel als religieus of theologisch begrip onderzocht, maar als psychologisch-spiritueel fenomeen dat een wezenlijke functie vervult in de ontwikkeling van de mens naar zijn diepste Zelf.

In een tijd van toenemende onrust, polarisatie, snelle technologische innovatie en existentiële vertwijfeling lijkt het contact met deze diepere laag van de menselijke ervaring urgenter dan ooit. Misschien zou het her-inneren van de engel weleens het keerpunt kunnen zijn richting een mensheid die zijn ware plaats in het universum weer herkent. Niet als heerser van het universum, maar als wezen waar de complete creatie in samenkomt. Een wezen dat in ieder moment participeert in de creatie van deze fysieke realiteit.